Historia Parafii
Początki kościoła i pierwsze wzmianki
Historia świątyni w Olszówce związana jest z cystersami, którzy według miejscowych podań wznieśli kaplicę misyjną między swoimi klasztorami w Ludźmierzu i Szczyrzycu. Choć trudno jednoznacznie ustalić jej datę powstania, istnieją przekazy sugerujące, że już w XIV wieku istniał w tym miejscu obiekt sakralny.
W dokumencie lokacyjnym wsi z 1388 roku Władysław Jagiełło przeznaczył jeden łan ziemi dla przyszłego kościoła. Początkowo Olszówka należała do parafii w Mszanie Dolnej, a później w Rabce. Pierwsza wzmianka o kaplicy filialnej pw. św. Jana Chrzciciela w Olszówce pochodzi z wizytacji kanonicznej dekanatu dobczyckiego z 1596 roku. Dokument ten opisuje obiekt jako konsekrowaną kaplicę z jednym murowanym ołtarzem, wieżyczką na sygnaturkę oraz skromnym wyposażeniem liturgicznym.
Z biegiem lat kaplica była wzbogacana o nowe elementy – w 1618 roku miała już dwa ołtarze, a w 1655 roku odnotowano istnienie domu z ogrodem dla pięciu ubogich. Wspomniano również o tradycji obchodzenia rocznicy konsekracji w pierwszą niedzielę po święcie św. Jakuba Apostoła.
Rozbudowa i przekształcenie w parafię
Przełomowym momentem w historii kościoła był rok 1664, kiedy odnotowano jego wezwanie jako św. Stanisława. W dokumentach pojawiła się również informacja o dobudowie nowej części świątyni. Tę rozbudowę tłumaczy nietypowy kształt kościoła – długie prezbiterium i krótka nawa.
W XVIII wieku kościół przeszedł kolejne zmiany. Według dokumentów w 1744 roku kardynał Lipski erygował w Olszówce samodzielną parafię, kończąc wielowiekową zależność od Mszany Dolnej i Rabki. O powstaniu parafii przypominał portret kardynała umieszczony nad wejściem do zakrystii. W 1748 roku wizytacja biskupia opisała kościół jako drewnianą budowlę krytą gontem, z kamienną posadzką i bogato malowanymi ścianami. Znajdowały się w nim cztery ołtarze, ambona oraz chór muzyczny z organami.
Pod koniec XVIII wieku powstała boczna kaplica pw. św. Jana Nepomucena. Jej budowę sfinansował dzierżawca wsi, Roman Sierakowski, który wcześniej przekazał 70 florenów na potrzeby bractwa św. Jana Nepomucena.
Kryzys i pierwsze plany budowy nowego kościoła
Na początku XX wieku drewniana świątynia wymagała gruntownego remontu. W 1904 roku rada parafialna podjęła decyzję o pracach naprawczych, obejmujących wymianę dachu, oszalowanie ścian dzwonnicy, malowanie wnętrza i renowację ołtarzy. Jednak kuria biskupia w Tarnowie uznała, że kościół nie jest obiektem zabytkowym i zaleciła budowę nowej świątyni.
W 1906 roku podjęto decyzję o wzniesieniu nowego kościoła, jednak wybuch I wojny światowej uniemożliwił realizację tych planów. Drewniana świątynia była w coraz gorszym stanie – w 1907 roku zawalił się strop zakrystii, a powała w prezbiterium groziła zawaleniem. Po wojnie, w 1924 roku, wizytacja dziekańska określiła stan kościoła jako bardzo zły.
Lata międzywojenne i powojenna renowacja
W 1937 roku kościół w Olszówce został wpisany do rejestru zabytków. Dzięki temu udało się uzyskać fundusze na pierwsze większe prace remontowe. W 1938 roku przeprowadzono naprawę wieży i ścian prezbiterium. Planowano także wymianę szalunku, remont dachu i renowację wnętrza, ale II wojna światowa ponownie zatrzymała te działania.
Po wojnie kontynuowano prace konserwatorskie. W 1951 roku do rejestru zabytków wpisano także polichromię kościoła. W 1956 roku rozpoczęto szeroko zakrojone remonty – wymieniono gont na dachu, zabezpieczono wieżę i rozpoczęto konserwację polichromii. W trakcie tych prac odkryto najstarszą warstwę malowideł. Niestety, działania te spotkały się z niezrozumieniem parafian, którzy niechętnie patrzyli na zmiany w wyglądzie kościoła.
Budowa nowego kościoła i tragiczny pożar
W latach 1982-1988, po przeciwnej stronie drogi, wybudowano nową, murowaną świątynię. Stary, drewniany kościół stopniowo popadał w ruinę. W 1990 roku historyk sztuki M. Kornecki odwiedził Olszówkę i zaalarmował o jego złym stanie. W 1991 roku rozpoczęto prace zabezpieczające, jednak opóźnienia organizacyjne sprawiły, że nie udało się ich ukończyć na czas.
Tragiczny finał nastąpił 15 września 1993 roku – drewniany kościół doszczętnie spłonął. Ogień strawił nie tylko budowlę, ale również cenne malowidła i zabytkowe wyposażenie. Pożar oznaczał koniec wielowiekowej historii świątyni, która przez wieki była sercem duchowym Olszówki.
Podsumowanie
Kościół w Olszówce przez wieki pełnił kluczową rolę w życiu religijnym i społecznym mieszkańców. Jego dzieje, od średniowiecznej kaplicy cysterskiej po XVIII-wieczną parafię, a następnie tragiczny pożar w 1993 roku, odzwierciedlają burzliwe losy regionu. Choć świątynia już nie istnieje, pamięć o niej pozostaje żywa wśród mieszkańców i historyków.